در دنیای پرشتاب، پیچیده و غیرقابلپیشبینی امروز، مدیران هر روز با مجموعهای از چالشهای همزمان مواجهاند؛ از حل تعارضهای تیمی و مدیریت منابع محدود گرفته تا تصمیمگیری در شرایط فشار، ابهام و ضربالاجلهای فشرده. اگر این فشارها بهدرستی مدیریت نشوند، بهتدریج به فرسودگی شغلی، استرس مزمن و کاهش اثربخشی مدیریتی منجر میشوند.
در چنین شرایطی، «تابآوری» دیگر یک مفهوم لوکس یا صرفاً اخلاقی نیست؛ بلکه به یکی از کلیدیترین مهارتهای مدیریتی برای بقا، اثربخشی و موفقیت استراتژیک تبدیل شده است. مدیرانی که از تابآوری برخوردارند، نهتنها دوام میآورند، بلکه در دل ناپایداری رشد میکنند.
تابآوری چیست؟ فراتر از یک تعریف ساده
تابآوری به زبان ساده، توانایی سازگاری مؤثر با فشار، تغییر، بحران و ناملایمات است. روانشناسان تابآوری را فرایندی میدانند که طی آن فرد، پس از مواجهه با تجربههای دشوار، دوباره تعادل خود را بازیابی میکند و حتی ممکن است قویتر از قبل ظاهر شود. در حوزه مدیریت، تابآوری به این معناست که مدیر بتواند در شرایط دشوار تصمیم بگیرد، امید واقعبینانه خود را حفظ کند، سلامت روان و جسم خود را از دست ندهد و همچنان نقش راهبری خود را برای تیم ایفا کند. مدیر تابآور نمیشکند؛ یاد میگیرد، تطبیق مییابد و ادامه میدهد.
ویژگیهای کلیدی مدیران تابآور
تابآوری یک ویژگی ذاتی نیست که برخی داشته باشند و برخی نه. این مهارتی است که میتوان آن را آموخت، تمرین کرد و تقویت نمود. مدیران تابآور معمولاً چند ویژگی مشترک دارند:
- آنها واقعگرا و در عین حال امیدوار هستند. نه چشم خود را بر واقعیت میبندند و نه با بدبینی فلج میشوند. امیدشان بر پایه تحلیل و درک شرایط بنا شده است.
- از هوش هیجانی بالایی برخوردارند. احساسات خود را انکار نمیکنند، بلکه آنها را میشناسند، مدیریت میکنند و اجازه نمیدهند تصمیمهایشان صرفاً واکنشی باشد.
- دارای ذهنیت رشد هستند. چالشها را تهدید مطلق نمیبینند، بلکه آنها را فرصتی برای یادگیری، اصلاح مسیر و توسعه توانمندیها میدانند.
- و مهمتر از همه، بحرانساز نیستند. هر مسئلهای را به فاجعه تبدیل نمیکنند. توانایی دیدن ابعاد واقعی مسائل و نگاه چندجانبه به موقعیتها، از نشانههای اصلی تابآوری مدیریتی است.
چگونه تابآوری فردی مدیران تقویت میشود؟
تابآوری مدیریتی از خودِ مدیر آغاز میشود. مدیری که از نظر جسمی، روانی و هیجانی فرسوده است، نمیتواند تیمی تابآور بسازد.
- خودمراقبتی در اینجا یک شعار نیست، بلکه یک ضرورت مدیریتی است. خواب کافی، تغذیه سالم و فعالیت بدنی منظم، پایههای تمرکز و تصمیمگیری مؤثر را شکل میدهند.
- تعیین مرزهای سالم بین کار و زندگی نقش حیاتی دارد. مدیری که همیشه در دسترس است، در بلندمدت فرسوده میشود. قطع ارتباط آگاهانه با کار در زمان استراحت، بخشی از تابآوری است نه نشانه ضعف.
- داشتن شبکه حمایتی از افراد قابل اعتماد، هم در محیط کار و هم بیرون از آن، به مدیر کمک میکند فشارها را تنها به دوش نکشد.
- و در نهایت، تمرین خروج تدریجی از منطقه امن. تابآوری با مواجهه آگاهانه با چالشها ساخته میشود، نه با اجتناب از آنها.
از تابآوری فردی تا تابآوری سازمانی
تابآوری تنها یک مهارت فردی نیست. سازمانهای موفق امروز، تابآوری را بهعنوان یک قابلیت راهبردی میشناسند.
تابآوری سازمانی یعنی توانایی یک سازمان برای پیشبینی، آمادگی، پاسخ مؤثر و انطباق با تغییرات تدریجی یا بحرانهای ناگهانی؛ بهگونهای که نهتنها بقا پیدا کند، بلکه بتواند مسیر رشد خود را حفظ کند.
در این مسیر، نقش مدیر حیاتی است. مدیر تابآور میتواند حوزههایی مانند مدیریت ریسک، تداوم کسبوکار، مدیریت بحران، امنیت اطلاعات و سلامت کارکنان را بهصورت یکپارچه ببیند و بین آنها ارتباط معنادار برقرار کند. این نگاه سیستمی، سازمان را در برابر شوکهای همزمان چابکتر و مقاومتر میکند.
چگونه فرهنگ تابآوری در تیم شکل میگیرد؟
تابآوری در تیم، نتیجه دستورالعمل نیست؛ نتیجه فرهنگ است. مدیران میتوانند با رفتار، تصمیمها و اولویتهای خود، این فرهنگ را بسازند.
ارزشدادن به تعادل کار و زندگی، تقویت ارتباطات انسانی، ایجاد فضای امن برای گفتوگو و یادگیری، و حمایت واقعی از رشد کارکنان، پایههای یک تیم تابآور هستند.
انتظار «سرسختیِ بیپایان» از کارکنان، تابآوری نمیسازد؛ بلکه فرسودگی ایجاد میکند. تابآوری واقعی، در محیطی شکل میگیرد که انسانها دیده و حمایت میشوند.
سخن پایانی: تابآوری مسیر است، نه نقطه پایان
ساختن تابآوری، چه در سطح فردی و چه سازمانی، یک فرایند تدریجی است. قرار نیست همه چیز یکشبه تغییر کند یا کامل باشد. بعضی روزها بهتر پیش میروید و بعضی روزها نه.
مهم این است که مسیر را ادامه دهید، به پیشرفتهای کوچک توجه کنید و بدانید تابآوری مانند عضله است؛ با تمرین مداوم قویتر میشود.
استعارهای برای درک بهتر تابآوری مدیریتی
مدیریت بدون تابآوری، شبیه راندن کشتی در اقیانوس بدون قطبنما و تجهیزات هواشناسی است؛ شما فقط به موجها واکنش نشان میدهید.
اما مدیریت با تابآوری، مانند ریشههای عمیق یک درخت بلوط است؛ طوفان را متوقف نمیکند، اما اجازه نمیدهد درخت فروبریزد و حتی از همان باد و باران برای رشد عمیقتر استفاده میکند.
پرسشهای متداول (FAQ)
۱. آیا تابآوری یک ویژگی ذاتی است؟ خیر، بر اساس منابع، تابآوری یک ویژگی نیست که با آن متولد شده باشیم یا نباشیم، بلکه یک مهارت زندگی است که همه ما میتوانیم با تمرین و تعهد آن را در خود توسعه دهیم.
۲. چگونه میتوان بین کار و زندگی در نقش مدیریت تابآوری تعادل ایجاد کرد؟ مدیران میتوانند با تفویض مسئولیت بیشتر به اعضای تیم، تعیین برنامه کاری منظم، استفاده از مرخصیها برای استراحت واقعی (نه کار کردن) و تمریناتی مثل مدیتیشن یا ذهنآگاهی، این تعادل را ایجاد کنند.
۳. تفاوت فعالیتهای «آمادگی» (Readiness) و «پاسخ» (Response) در مدیریت تابآوری چیست؟ فعالیتهای آمادگی اقداماتی هستند که سازمان برای پیشگیری یا آمادهسازی قبل از وقوع حادثه انجام میدهد (مثل تداوم کسبوکار). فعالیتهای پاسخ، توانمندیهایی هستند که سازمان برای مدیریت یک بحران در حال وقوع و بازگشت سریع به وضعیت عادی به کار میگیرد.
۴. اولین قدم برای شروع ساخت تابآوری چیست؟ با برداشتن گامهای کوچک شروع کنید. یک عادت کوچک مثل تعیین مرز برای ایمیلهای کاری بعد از ساعت اداری یا انجام یک تمرین کوتاه ذهنآگاهی روزانه را انتخاب کنید و به سیستمهای حمایتی موجود (افرادی که به شما انرژی میدهند) تکیه کنید.
منابع:
بدون دیدگاه